Bir sabah telefonunuza bir mesaj düştüğünü düşünün:
"Sayın ..., tarafınıza yapılan e-tebligata ilişkin süre sona ermiştir. Tarafımızla irtibata geçmeniz gerekmektedir."
Mesajın devamında bir telefon numarası ve bir hukuk bürosu adı yer alıyor.
İlk bakışta sıradan bir hukuki bildirim gibi görünebilir.
Ancak burada küçük bir ayrıntı vardır:
Mesajın muhatabı yalnızca 10 yaşında bir çocuktur.
İşte tam da bu noktada mesele, basit bir iletişimden çıkıp hukuk devleti, kişisel verilerin korunması ve çocuk hakları bakımından ciddi bir sorgulamaya dönüşmektedir.
Bir Çocuğa E-Tebligat Yapılabilir mi?
Hukuk, yalnızca kurallar bütünü değildir; aynı zamanda aklın ve mantığın sistemidir.
Türkiye'de e-tebligat sistemi belirli kişi ve kurumlar için zorunlu tutulmuştur. Şirketler, avukatlar, noterler, bilirkişiler ve bazı kamu kurumları bu sistemin doğal muhataplarıdır.
Peki ya 10 yaşındaki bir çocuk?
Bir ilkokul öğrencisinin e-tebligat yükümlüsü olması hukuken olağan değildir.
Bu nedenle "e-tebligat süreniz sona ermiştir" şeklindeki bir mesajın küçük bir çocuğa gönderilmiş olması, daha ilk anda cevaplanması gereken soruları doğurmaktadır.
Hangi dosya?
Hangi işlem?
Hangi kurum?
Hangi hukuki ilişki?
Mesaj bunların hiçbirini söylemiyor.
Sadece endişe yaratabilecek bir cümle bırakıyor:
"Süre sona ermiştir, bizi arayın."
Hukuk Belirsizlik Üzerine Kurulamaz
Gerçek bir hukuki takipte dosya numarası vardır.
Mahkeme bilgisi vardır.
İcra müdürlüğü bilgisi vardır.
Alacaklı veya müvekkil bilgisi vardır.
En önemlisi ise muhatabın neyle karşı karşıya olduğunu anlayabilmesini sağlayan açıklık vardır.
Çünkü hukukta amaç korkutmak değil, bilgilendirmektir.
Belirsizlik ise hukukun değil, manipülasyonun aracıdır.
Bu nedenle özellikle son yıllarda yaygınlaşan bazı SMS ve çağrı yöntemleri hukuk dünyasının da itibarını zedelemektedir.
Bir kişinin veya bir çocuğun ismini kullanarak "süre geçti", "acilen arayın", "hakkınızda işlem başlatıldı" şeklindeki soyut ifadeler, çoğu zaman muhatabı bilgi vermeye veya psikolojik baskı altına almaya yöneltmektedir.
Asıl Tehlike: Kişisel Veriler
Bu olayda dikkat çekici olan yalnızca mesajın içeriği değildir.
Daha önemli soru şudur:
10 yaşındaki bir çocuğun adı ve soyadı bu kişilerin eline nasıl geçti?
Bugün kişisel veri dediğimiz şey yalnızca T.C. kimlik numarası değildir.
Bir çocuğun adı, soyadı, yaşı ve aile bilgileri de kişisel veridir.
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na göre bu bilgilerin hukuka uygun şekilde elde edilmesi gerekir.
Eğer ortada gerçek bir hukuki ilişki bulunmuyorsa, çocuk bilgilerine nasıl ulaşıldığı sorusu başlı başına araştırılması gereken bir konudur.
Çünkü hukuk devleti yalnızca mahkeme kararlarıyla değil, vatandaşın verisini koruyabildiği ölçüde güçlüdür.
Dijital Çağın Yeni Korkusu
Eskiden kapıya gelen sahte tahsildarlar vardı.
Bugün ise cep telefonlarına gelen belirsiz mesajlar var.
Yöntem değişti.
Psikoloji değişmedi.
İnsanlar önce korkutuluyor, ardından bilgi vermeye veya iletişime geçmeye yönlendiriliyor.
Özellikle çocukların isimlerinin kullanılması, olayın etik boyutunu daha da ağırlaştırıyor.
Bir çocuğun adı, yetişkinlere baskı kurmanın aracı haline getirilemez.
Bu yalnızca hukuki değil, vicdani bir sorundur.
Ne Yapılmalı?
Böyle bir durumda öncelikle panikle hareket edilmemeli ve sürecin sağlıklı değerlendirilebilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
UYAP Vatandaş Portalı ve e-Devlet üzerinden herhangi bir dava, icra takibi veya tebligat kaydı bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
Mesajı gönderen kişiden;
* Dosya numarası,
* Müvekkil bilgisi,
* Hukuki dayanak,
* İşlemin konusu
yazılı olarak talep edilmelidir.
Eğer somut bir açıklama yapılamıyor ve ortada gerçek bir hukuki süreç bulunmadığı anlaşılıyorsa, kişisel verilerin hukuka aykırı kullanılması, çocukların kişisel verilerinin korunmasına ilişkin ihlaller ve olası dolandırıcılık girişimleri bakımından gerekli adli ve idari başvuruların yapılması değerlendirilmelidir. Bu aşamada, hak kayıplarının önüne geçilebilmesi için bir avukatın hukuki görüşüne başvurulması büyük önem taşımaktadır.
Son Söz
Bir çocuğun adına gönderilen belirsiz bir mesaj, bazen bin sayfalık bir dosyadan daha fazla şey anlatır.
Çünkü o mesaj bize hukukun ne kadar korunduğunu değil, korunmaya ne kadar ihtiyaç duyduğunu gösterir.
Bir hukuk devletinde vatandaş mahkemeden korkmaz.
Belirsizlikten korkar.
Çünkü hukuk açıklık demektir.
Şeffaflık demektir.
Güvence demektir.
Çünkü hukuk güven verir.
Manipülasyon ise belirsizlikten beslenir.
Ve unutmayalım;
Belirsizlik hukukun değil, manipülasyonun aracıdır.
Bir çocuğun adına gönderilen, kaynağı belirsiz ve içeriği muğlak bir mesaj bize şunu hatırlatmaktadır:
Asıl mesele bazen mesajın kendisi değildir.
O mesajın hangi cesaretle gönderilebildiğidir.
Ve hukuk, tam da o cesaretin kaynağını sorgulamak için vardır.
Av. Arb. Nuray Uyumaz Karabüber