Adliye koridorlarında yıllardır sürünen bir boşanma dosyası…
Taraflar çoktan birbirinden kopmuş. Hayatlar ayrılmış. Yeni düzenler kurulmuş.
Ama dosya hâlâ açık.
8 yıl, 9 yıl, bazen 10 yıl…
Hukuk, çoktan bitmiş bir evliliğin arkasından nefes nefese yetişmeye çalışıyor.
Tam da bu tabloya karşılık, yeni bir dönemin eşiğindeyiz.
Boşanma süreçlerinin hızlandırılması ve arabuluculuğun daha etkin kullanılması artık güçlü bir reform başlığı olarak gündemde.
Paketin yaklaşımı net:
Mahkemelerin yükünü azaltmak ve tarafları daha kısa sürede sonuca ulaştırmak.
Özellikle nafaka, maddi ve manevi tazminat ve mal paylaşımı gibi boşanmanın fer’î sonuçlarında arabuluculuğun devreye girmesi, yargılamayı ciddi ölçüde kısaltabilecek güçlü bir araç olarak sunuluyor.
İlk bakışta bu, geciken adalet sorununa makul ve hatta gerekli bir çözüm gibi görünüyor.
Ancak meselenin asıl ağırlık merkezi burada değil.
Asıl mesele şu soruda düğümleniyor:
Hız ile adalet aynı istikamete bakabilir mi?
Çünkü boşanma, yalnızca iki bireyin yollarını ayırması değildir.
Velayet söz konusuysa bir çocuğun geleceği, nafaka söz konusuysa bir tarafın yaşam standardı, ekonomik denge söz konusudur.
Bu nedenle mevcut sistemde boşanma kararı hâkimin denetimine bırakılmıştır.
Çünkü bazı meseleler “anlaşma”ya bırakılamayacak kadar kamusaldır.
12. Yargı Paketi bu dengeyi ortadan kaldırmıyor—
ama ağırlık merkezini değiştiriyor.
Boşanmanın kendisi mahkemede kalırken, sonuçları giderek daha fazla “uzlaşma alanına” taşınıyor.
Bu da pratikte şu anlama geliyor:
Evlilik daha hızlı sona erecek.
Ama gerçek mücadele, bu kez nafaka, tazminat ve velayet başlıklarında yoğunlaşacak.
Ve risk tam da burada başlıyor.
Çünkü arabuluculuk, teoride eşit taraflar için ideal bir mekanizmadır.
Ancak boşanma davalarının önemli bir kısmında taraflar eşit değildir.
Ekonomik olarak güçlü olan, psikolojik olarak baskın olan ya da sosyal olarak avantajlı olan taraf için “uzlaşma” bir seçenek olabilir.
Ama zayıf olan için çoğu zaman bu, bir hakkın sessizce terk edilmesidir.
İşte bu yüzden reformun başarısı hızla değil, dengeyle ölçülecektir.
Asıl soru şudur:
Bu sistem zayıfı ne kadar koruyacak?
Evet, yıllarca süren davalar kabul edilemez.
Evet, yargının yükü hafifletilmelidir.
Ama şu gerçek göz ardı edilmemelidir:
Adalet, hızlandığı için değil—
doğru kurulduğu için değerlidir.
Aksi halde kurulacak sistem,
uzayan davaları değil;
hızlanan mağduriyetleri üretir.
Ve o zaman sorun çözülmez—
sadece şekil değiştirir.
NETİCE İTİBARİYLE;
Hukuk hızlanabilir.
Ama adalet aceleye gelmez.
Eğer terazinin ayarı bozulursa,
yarışı hız ya da adalet değil—
güç kazanır.